Po dłuższej przerwie prof. Bogusław Śliwerski powrócił z obszarów nauki  i szkolnictwa wyższego do tematów ze sfery oświaty szkolnej. Włśnie zamieścił na swoim blogu „Pedagog” tekst, w którym, podpierając się autorytetem  prof. Edyty Gruszczyk-Kolczyńskkiej recenzuje publikację Instytutu Badań Edukacyjnych, w której  Monika Szczygieł,  Nina Bażela  i  Tomasz Knopik podjęli problem uczniowskiego lęku przed matematyką. Jako że tekst profesora jest obszerny – zamieszczam jedynie wybrane (subiektywnie) fragment, odsylając linkiem do pelnej jego wersji. Udostępniam także oryginał publikacji IBE „Lęk przed matematyką”:

Jak pokonać uczniowski lęk przed matematyką

Publikacja IBE pokazuje mechanizm psychologiczny powtarzających się niepowodzeń uczniów, które  mogą prowadzić do bezradności intelektualnej, obniżenia poczucia własnej skuteczności, unikania matematyki i dalszego pogorszenia wyników. Autorzy opisują więc błędne koło, z którego mogłoby się wydawać, że nie ma wyjścia. Szczególnie ważne jest to, że lęk obciąża pamięć roboczą, koncentrację i kontrolę poznawczą uczniów.

No tak, ale jak nie ma w szkołach nauczycieli matematyki, a wśród zatrudnionych zdarzają się osoby traktujące ten przedmiot jako narzędzie selekcji, być może także jako okazję do psychopatycznego odreagowania na dzieciach czy młodzieży własnych kompleksów czy frustracji, to trudno, by wspomniane koło przemocy zostało przerwane. […]

Matematyka powinna być najpierw doświadczeniem, a dopiero potem symbolem. W pierwszych latach edukacji powinno być mniej kart pracy, zeszytów ćwiczeń i „uzupełniania rebusów”, a więcej manipulowania przedmiotami, mierzenia, porównywania, budowania, liczenia w realnych sytuacjach, gier, eksperymentowania i rozwiązywania problemów. To zresztą dobrze współgra z ustaleniami autorów publikacji IBE, którzy rekomendują zadania osadzone w realnych problemach, grach, współpracy i różnorodnych strategiach rozwiązywania problemów.

Edyta Gruszczyk-Kolczyńska zwraca uwagę na ogromne różnice rozwojowe między dziećmi rozpoczynającymi szkołę, które są w tym samym wieku metrykalnym. Ich poziom gotowości do określonych operacji umysłowych może być bardzo różny. System klasowo-lekcyjny zakłada natomiast wspólne tempo, wspólny materiał i wspólny moment oceny.[…]

Im bardziej złożone zadanie, tym niższy poziom pobudzenia jest optymalny. Są nauczyciele, którzy często postępują dokładnie odwrotnie, tzn. generują jego fazy toksycznego koła „przemocy”: trudne zadanie + odpytywanie przy tablicy + spojrzenia rówieśników z klasy + nauczyciel czekający na odpowiedź + presja czasu = silny stres negatywny ucznia. Dlatego należałoby ograniczyć odpytywanie „na forum” jako rutynowy sposób sprawdzania wiedzy i umiejętności na rzecz częstszego stosowania pracy w parach, małych grupach, indywidualnego dochodzenia do rozwiązania oraz rozmowy o strategiach rozwiązywania problemów matematycznych.

We wciąż obecnym paradygmacie kształcenia powyższy sposób sprawdzania wiedzy uczniów bardzo szybko staje się narzędziem ich klasyfikowania w kategoriach „dobry–słaby”, „matematyczny–humanistyczny”, „zdolny–niezdolny”. Psycholodzy pokazują, jak niebezpieczna jest narracja o „wrodzonym talencie matematycznym”. Uczniowie, którzy traktują zdolności jako stałe, szybciej rezygnują po doświadczeniu niepowodzenia. Stąd należałoby ograniczyć kult jednorazowego wyniku i zwiększyć znaczenie postępu ucznia, strategii rozwiązania i możliwości poprawy.

Zdaniem pedagog problem zaczyna się już w przygotowaniu nauczycieli wczesnej edukacji oraz nauczycieli matematyki. Jeżeli oni sami nie rozumieją struktury wiedzy matematycznej i procesu jej konstruowania przez uczniów, to zaczynają korzystać z gotowców, kart pracy i scenariuszy. Jej rekomendacja w zakresie przygotowania przyszłych nauczycieli powinna być zorientowana na wykorzystanie modeli rozwoju pojęć, manipulacji, strategii rozwiązywania zadań i wspomagania rozwoju rozumowania.

Psycholodzy zaś dodają do tego drugi wymiar, by nauczyciel także rozumiał emocje uczniów, ich bezradność, poczucie (nie-)skuteczności oraz własny a możliwy lęk przed matematyką. Co szczególnie ważne, wskazują oni, że przyszłe nauczycielki edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej mogą same wykazywać podwyższony lęk przed matematyką, który może być przenoszony na uczniów. Zatem kształcenie nauczyciela powinno łączyć dydaktykę matematyki z psychologię uczenia się i rozwijaniem własnej kultury matematycznej.

Profesor pedagogiki formułuje postulat, by przywrócić ciągłość edukacji matematycznej. Krytykuje ona sytuację, w której matematyka zostaje podporządkowana tematycznemu „integrowaniu wszystkiego ze wszystkim”, przez co ginie logiczna ciągłość rozwoju pojęć matematycznych. Jej postulat wydzielenia edukacji matematycznej z kształcenia zintegrowanego jest historycznie osadzony w konkretnym modelu organizacyjnym szkoły, ale sama zasada pozostaje ważna: matematyka potrzebuje własnej logiki następstwa doświadczeń i pojęć. […[

Trzeba też zmienić postawy rodziców wobec matematyki. Psycholodzy opisują mechanizm transmisji lęku między rodzicami a dziećmi. Być może ich negatywna wobec matematyki własna pamięć, frustracja, komentarze typu „ja też nigdy nie umiałem matematyki” albo pomoc dziecku oparta na presji czy niecierpliwości, mogą wzmacniać lęk dziecka. Wychowawca klasy czy pedagog szkolny mógłby prowadzić także konsultacje dla rodziców uświadamiając im, by nie realizowali zadań matematycznych za dziecko, lecz rozmawiali z nimi o możliwych przyczynach trudności, o tym, jak wspierać próby czy jak nie transmitować własnego lęku.

Psychologowie pokazują, jak lęk działa, zaś Gruszczyk-Kolczyńska pisze o tym, jak szkoła może go wytwarzać. Pierwsi koncentrują się na mechanizmach emocjonalnych, poznawczych i interwencjach, pedagog zaś formułuje pytanie: dlaczego dziecko, które zaczyna szkołę z ciekawością matematyczną, po kilku latach zaczyna jej unikać? Właśnie dlatego zmiana dydaktyki nie powinna zaczynać się od kolejnego programu „redukcji lęku matematycznego” czy poprzestać na rekomendowaniu publikacji.

Cały tekst „Jak pokonać uczniowski lęk przed matematyką”  –  TUTAJ

Źródło: www.sliwerski-pedagog.blogspot.com

 x           x           x

„Lęk przed matematyką – charakterystyka, uwarunkowania, interwencje” (plik PDF)  –  TUTAJ