Oto  fragmenty zamieszczonego wczoraj na portalu „Strefa Edukacji” tekstu Barbary Wesołej, informującego o nadchodzących o skutkach zmian demograficznych na sieć szkół i zapotrzebowanie na nauczycieli. Zamieściłem także link do pełnej wersji tekstu:

 

 

Dziś szkoły szukają nauczycieli. Za chwilę będzie ich nadmiar

 

Od lat słyszymy, że w polskich szkołach dramatycznie brakuje nauczycieli. Tymczasem uczniów będzie coraz mniej, a w części placówek problemem może stać się nie brak kadry, lecz brak etatów. Nie oznacza to jednak prostego końca nauczycielskich wakatów. „Moim zdaniem nie ma bezpośredniego związku pomiędzy zmniejszaniem liczby uczniów a zatrudnieniem nauczycieli” – mówi prof. Krzysztof Surówka. Szkoły czeka znacznie bardziej skomplikowany scenariusz: nadwyżki w jednych miejscach i dotkliwe niedobory w innych.

 

W ciągu niespełna dwóch dekad z polskich szkół publicznych ubyło ponad milion uczniów, ale liczba etatów nauczycielskich wzrosła. Z danych Systemu Informacji Oświatowej przedstawionych przez MEN wynika, że w roku szkolnym 2006/2007 w publicznych szkołach dla dzieci i młodzieży uczyło się 5,58 mln osób, a zatrudnienie wynosiło 515 tys. etatów nauczycielskich. W roku szkolnym 2024/2025, czyli blisko 20 lat później, uczniów było już 4,54 mln, a etatów 545 tys. Na jeden etat nauczycielski przypadało więc w roku szkolnym 2006/2007 około 10,8 ucznia, a w 2024/2025 – 8,3.

 

Czy większa liczba etatów w stosunku do liczby uczniów przekłada się jednak na lepsze efekty nauczania? Wyniki badania PISA 2025 pokazują, że umiejętności polskich piętnastolatków pozostają na poziomie zbliżonym do 2022 roku, kiedy odnotowano wyraźne pogorszenie wyników w porównaniu z 2018 rokiem. Choć polscy uczniowie nadal osiągają rezultaty powyżej średniej OECD, dane rodzą pytania o skuteczność organizacji nauczania. Same wyniki PISA nie pozwalają jednak ustalić, jak liczba etatów wpływa na osiągnięcia uczniów. Pytanie dlaczego spada jakość nauczania, a wzrasta liczba nauczycieli na ucznia jest jednak zasadne. Być może spada po prostu jakość nauczycieli?

 

Dane w zestawieniu z liczbą wakatów pokazują też inny paradoks. Mimo wzrostu liczby etatów w stosunku do liczby uczniów szkoły nadal mają trudności ze znalezieniem nauczycieli określonych specjalizacji, zwłaszcza w dużych aglomeracjach.

 

Chociaż trzeba przyznać, że liczba ogłoszeń o wolnych stanowiskach publikowanych na stronach kuratoriów oświaty również zmniejsza się w ostatnich latach. Według Ministerstwa Edukacji Narodowej 2 września 2023 roku było ich 7174, rok później 4198, a 2 września 2025 roku – 3877. […]

 

Skutki niżu demograficznego docierają przy tym do kolejnych etapów edukacji w różnym czasie. Według GUS w roku szkolnym 2025/2026 liczba dzieci w wychowaniu przedszkolnym zmniejszyła się o 90,2 tys. w porównaniu z poprzednim rokiem. W szkołach podstawowych uczniów było jeszcze o 1,4 proc. więcej, między innymi wskutek zmian związanych z obowiązkiem szkolnym dzieci uchodźców z Ukrainy i przesunięciami demograficznymi.

 

W kolejnych latach sytuacja będzie się zmieniać. Z prognozy MEN wynika, że między rokiem szkolnym 2026/2027 a 2042/2043 liczba dzieci i młodzieży w systemie oświaty spadnie z około 6,05 mln do 4,3 mln, czyli o blisko 29 proc. W szkołach podstawowych przewidywany ubytek wynosi około 33 proc. – z ponad 3,22 mln do około 2,15 mln uczniów. […]

 

Na przyszłą sytuację kadrową będzie wpływała także struktura wieku nauczycieli. Jak wynika z raportu „Oświata samorządowa 2025/26. Finanse, organizacja i perspektywy na przyszłość”, przygotowanego przez VULCAN, średni wiek nauczycieli samorządowych jednostek oświatowych wzrósł w ciągu 20 lat o 7,3 roku.

 

Odsetek nauczycieli do 30. roku życia zmniejszył się w tym okresie z 19 do 6 proc., podczas gdy udział osób powyżej 55 lat wzrósł z 5 do 25 proc. Szczególnie wyraźnie widać to wśród nauczycieli języka polskiego i matematyki. […]

 

Zmiany demograficzne będą miały również poważne konsekwencje dla finansów samorządowych. Według GUS wydatki publiczne na oświatę i wychowanie wyniosły w 2025 roku 169,1 mld zł. W szkołach podstawowych prowadzonych przez gminy średni roczny wydatek na jednego ucznia sięgnął 26 164 zł

.

Od 2025 roku samorządom wylicza się tzw. potrzeby oświatowe, które są jednym z elementów ustalania ich dochodów. W kalkulacji uwzględnia się między innymi liczbę uczniów, rodzaj placówki i szczególne potrzeby edukacyjne. Tymczasem rzeczywiste wydatki szkół zależą także od liczby oddziałów, wynagrodzeń nauczycieli i kosztów utrzymania budynków. Gdy uczniów ubywa, a liczba oddziałów pozostaje bez zmian, wydatki nie zmniejszają się proporcjonalnie do liczby dzieci. […]

 

Szymon Więsław, ekspert Związku Miast Polskich, zwraca uwagę, że samorządy będą musiały dostosowywać sieć szkół do nowych warunków demograficznych. Proces ten wymaga jednak uwzględnienia zarówno sprzeciwu lokalnych społeczności, jak i konsekwencji ograniczania liczby placówek.[…]

 

Jak wynika z analizy Związku Powiatów Polskich „Kto finansuje oświatę w Polsce?”, w 2025 roku bieżące wydatki oświatowe powiatów ziemskich przewyższyły wyliczone potrzeby oświatowe o blisko 3,6 mld zł. W miastach na prawach powiatu różnica wyniosła 20,84 mld zł. W przypadku miast na prawach powiatu zestawienie uwzględnia również zadania oświatowe gmin, w tym prowadzenie szkół podstawowych. Kwoty te przedstawiają rozbieżności między wydatkami a ustawowo kalkulowanymi potrzebami oświatowymi, nie zaś deficyty budżetowe poszczególnych samorządów.[…]

 

Samorządowcy postulują zwiększenie możliwości samodzielnego reorganizowania sieci szkół i zmianę zasad finansowania oświaty. Odmienną ocenę przyczyn problemów finansowych przedstawia prof. dr hab. Krzysztof Surówka, ekonomista z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, wieloletni kierownik Katedry Finansów Publicznych tej uczelni.[…]

 

Ekonomista proponuje szersze zastosowanie budżetu zadaniowego, opartego na dokładnym wyliczaniu kosztów realizacji konkretnych zadań edukacyjnych. – Kalkulacja wydatków na podstawie kosztów realizowanych zadań w roku budżetowym (co w oświacie jest stosunkowo łatwe, bo znamy liczbę uczniów, ilość godzin zajęć dydaktycznych, stopień awansu zawodowego nauczycieli a także koszty stałe) stworzyłoby realną możliwość określenia właściwych potrzeb oświatowych – wyjaśnia profesor.

 

Surówka proponuje również rozważenie powrotu do modelu szkół zbiorczych, stosowanego w latach 70. i 80., po wyeliminowaniu wad dawnych rozwiązań. W jego ocenie większe placówki mogłyby ograniczać wydatki na utrzymanie infrastruktury oraz zapewniać lepsze wyposażenie dydaktyczne. Reorganizacja wymagałaby jednak odpowiedniego przygotowania, szczególnie w zakresie dowozu uczniów. Profesor opowiada się także za zmianą przepisów dotyczących likwidacji samorządowych szkół, aby opinie kuratorów oświaty nie miały charakteru wiążącego. […]

 

 

Cały tekst „Dziś szkoły szukają nauczycieli. Za chwilę będzie ich nadmiar”  –  TUTAJ

 

 

 

Źródło: wwwstrefaedukacji.pl

 



Zostaw odpowiedź