Trzeba dostosować szkołę do epoki IA i robotów wszelkiej maści

Zacznę nietypowo – od fragmentów tekstu z Facebook’a:

Nie dla chaosu w szkole

wtorek, 10 listopada 2026

Coraz częściej pojawiają się głosy o nieudolności szkoły, która zamiast przekazywać wiedzę, tylko z niej egzaminuje. Obrywa się też nauczycielom, którzy, zdaniem niektórych, tak słabo wywiązują się ze swojej pracy, że muszą wyręczać ich korepetytorzy.[…]

Krystian z Zabrza udziela takich korepetycji uczniom podstawówek i szkół średnich. Zauważa, że są kompletnie niesamodzielni. Nawet, gdy pozwala im korzystać z internetu, nie wiedzą, jak znaleźć potrzebny wzór czy sposób na rozwiązanie zadania. – Przeważnie pytają sztucznej inteligencji, ale nie zawsze potrafią prawidłowo sformułować zapytanie. Nie zawsze też AI udziela im dobrej podpowiedzi, a oni nie umieją tego zweryfikować – mówi Krystian. Obserwuje też, że rodzicom kompletnie nie chce się pracować ze swoimi dziećmi.

O problemie braku umiejętności samodzielnego uczenia się pisali eksperci z Instytutu Badań Edukacyjnych. Przygotowali nawet serię poradników dla rodziców uczniów i dla nauczycieli o tym, jak wspierać dziecko i nastolatka w tym zakresie.– „Samodzielne uczenie się to nie tylko umiejętność przyswajania wiedzy i wykonywania zadań bez pomocy dorosłego. To złożony proces, który obejmuje również planowanie, organizację czasu, motywowanie się, radzenie sobie z porażkami i wyciąganie wniosków z doświadczeń. Rozwijanie tych umiejętności jest kluczowe dla sukcesu edukacyjnego i życiowego dziecka” […]

Źródło: www.facebook.com/NIEdlachaosuwszkole/

x           x           x

W moim kolejnym, nietypowym, eseju będą jednak moje refleksje. Zacząłem go od przywołania tekstu z fejsbukowej strony „Nie dla chaosu w szkole”, który od dnia gdy go przeczytałem „chodził”  za mną przez resztę tygodnia i ostatecznie jest teraz „wyzwalaczem” moich refleksji, pisanych w Ogólnopolskim Dniu Seniora – właśnie z takiego punktu widzenia.

Bo „za moich czasów” (naukę w szkole podstawowej rozpocząłem  w 1951 roku), nie było  dzisiejszych „wspomagaczy” ludzkiej pamięci i „zastępowaczy” procesu myślenia. Do dyspozycji mieliśmy jedynie podręczniki i liczydła, ale najważniejszym źródlem i „utrwalaczm” wiedzy byli nauczyciele, którzy do dysponowali jdynie  kredą i tablicą (czarną).

Ale ja do dzisiaj potrafię czytać i pisać a także (nadal) liczyć w pamięci (np. pomnożyć 34 x 12: 34 x 10 = 340 + 34 x 2 = 68 – razem 408)

Z pierwszą maszyną do liczenia spotkałem się na przełomie lat 50-ych i sześćdziesiątych, kiedy odwiedziłem biuro mojego ojca, który był wtedy kierownikiem magazynu Łódzkich Fabryk Mebli, i zobaczyłem tam takie „cudo”:

Skoro nie było nic innego, tylko nauczyciele, własna głowa i książki – nie pozostawało nam nic innego, jak słuchanie lekcji, wykonywaanie  (samodzielnie) ćwiczeń i zadawanych prac, czytanie książek i… trenowanie samodzielnego myślenia….

No cóż – świat radykalnie się zmienił, to co było to – jak mawiają nasi południowi sąsiedzi –  „se nevrátí”.

Dlatego trzeba być właściwie przygotowanym, aby w tym zmienionym świecie nie tylko nie zginąć, ale aby w nim twórczo i skutecznie funkcjonować. A trudno, aby w świecie, w którym prawie każdy ma do dyspozycji smartfon, który jest nie tylko telefonem i „oknem” do świata socialmediów, ale także źródłem wiedzy, po którą  jeszcze nia tak dawno  trzeba było iść do uczelnianej biblioteki, a wszechobecne w tym urządzonku AI odpowiada na każde zadane pytanie, aby do takiej rzeczywistości przygotowała szkoła, w której nadal dominuje nauka pamięciowa, a uczniowie są „trenowani” do rozwiązywania testów i zdobywania jak największej liczby punktów na egzaminach, które także – w większości – punkty te przyznają za „wkutą” teorię.

A, jak mawiają, organ nieużywany ulega zanikowi. Czy możliwe jest uchronienie mózgu gatunku homo sapiens od zaniku, w sytuacji gdy kolejne pokolenia będą pozbawione treningu  samodzielnego, twórczego myślenia?

Biorąc przykład z układu mięśniowego, który – w sytuacji kiedy większość ludzi nie używa go pracując fizycznie – mógł, nawet u człowieka tego jednego pokolenia, zaniknąć, powinniśmy stworzyć takie „mózgowe siłownie”, gdzie – choćby „dla sportu” – ludzie mogliby trenować myślenie?  A dla zaawansowanych – myślenie twórcze?

Przytoczę tu jeszcze raz fragment z cytowanego już tekstu:

„Samodzielne uczenie się to nie tylko umiejętność przyswajania wiedzy i wykonywania zadań bez pomocy dorosłego. To złożony proces, który obejmuje również planowanie, organizację czasu, motywowanie się, radzenie sobie z porażkami i wyciąganie wniosków z doświadczeń.”

Zapewne na ten temat powinni wypowiedzieć się ci „z pokolenia średniego”, jeszcze nie odzwyczajeni od posługiwania się włsną, „biologiczną” inteligencją, lecz już znający te wszystkie „wyręczacze” myślenia”, a nie ponad osiemdzisięcioletni senior. Jednak  w zakończeniu tego eseju pozwolę sobie  na kilka „rad”, co przede wszystkim powinno zmienić się w systemie edukacji:

>Początkiem całej reformy systemu MUSI stać się przyjęcie przez wszystkie kolejne rządy zasady, że na edukacji – tak jak na obronności – nie wolno oszczędzać!

>Reformę trzeba zacząć od radykalnego zmniejszenia liczby uczniów w jednym oddziale do – maximum – 15 osób.

>Odejść definitywnie od metod podawczych i zajęcia prowadzić metodą pracy zespołowej, z zastosowaniem metody projektów.

>Zaprzestać archaicznego systemu dzwonków po 45-ominutowej „jednostce lekcyjnej” i zastąpić organizację czasu pracy uczniów „według potrzeb danego zadania”.

>Zezwolić uczniom na pozyskiwanie wiedzy potrzebnej do rozwiązania problemu ze wszystkich dostępnych im źródeł, ucząc ich na konkretnych „przypadkach” jak tę wiedzę można i należy weryfikować.

>Motywować uczniów do własnego rozwoju nie systemem ocen szkolnych, nieustannymi sprawdzianami, lecz stworzeniem czegoś na wzór lig rozgrywek w dyscyplinach sportowych, w których uczniowie – na poziomie szkoły, województwa, kraju i międzynarodowym – mogliby rywalizować, mierząc się w zdolnościach samodzielnego myślenia i rozwiązywania stawianych przed nimi zadań.

>Wymyślić zupełnie nowy system niż ten aktualny – egzaminy ósmoklasisty i egzaminy maturalne, który stałby się podstawą rekrutacji do szkół średnich i szkół wyższych. Ja nie czuję się kompetentny, aby taki zaproponować!

To tyle, co „wyprodukował” w Dniu Seniora absolwent PeeReLowskich szkół, zainspirowany problemem zasygnalizowanym  w tekście,  zamieszczonym na fejsbukowej stronie „Nie dla chaosu w szkole”.

Włodzisław Kuzitowicz