Dzisiaj na  „Portalu dla Edukacji” zamieszczono wywiad z Dr hab. Tomaszem Knopikiem, prof. UMCS, który w rozmowie z osobą prowadzącą wywiad dzielił się swoimi opiniami na temat metod, jakie stosuję szkoły i cały system oświatowy w pracy z uczniem zdolnym. Oto obszerne fragmenty tego wywiadu i link do jego pełnej wersji:

Szkoły gubią potencjał zdolnych uczniów. Edukacja ma poważną lukę

Talenty powstają wtedy, gdy do uzdolnień dodamy ponadprzeciętne, wybitne osiągnięcia. Krystalizuje się to w systemie szeroko rozumianej edukacji: formalnej i pozaformalnej. Talent nie rozwinie się sam, potrzebuje kompleksowej ścieżki wsparcia – mówi psycholog dr hab. Tomasz Knopik, prof. UMCS.   

 – Czy to, że uczeń jest zdolny, oznacza, że poradzi sobie w szkole sam?

Dr hab. Tomasz Knopik, prof. UMCS: – Jest to pewien mit. Bo kto powiedział, że osoby zdolne nie mają żadnych trudności? Często są to osoby podwójnie wyjątkowe – oprócz zdolności mają inne indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne.

Z mojego punktu widzenia ważna jest równowaga psychiczna osób zdolnych. Gdy patrzymy na dynamikę ich rozwoju, bardzo często rozwój poznawczy wyprzedza rozwój osobowościowy, emocjonalny i społeczny. Dziecko szybko się uczy, dużo wie o świecie. Jednak ta akceleracja rozwoju poznawczego nie idzie w parze z równie szybkim rozwojem w innych sferach. Pojawia się rodzaj asynchronii rozwojowej.

– Gdzie taki uczeń powinien się znaleźć w systemie? Czy należy go w szkole przenieść do grupy starszej, aby nie nudził się na zajęciach, czy pozostawić w tej odpowiedniej do wieku biologicznego, by przebywał w grupie rówieśników? Nie ma jednej gotowej odpowiedzi.

– W projekcie realizowanym przez Fundację Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Lublinie TalentON staraliśmy się pokazać, że wymaga to bardzo dobrego rozeznania zasobów poznawczych, emocjonalnych i motywacyjnych danej osoby oraz uważnego planowania ścieżki wsparcia. Zależy nam na ujęciu holistycznym: uwzględnieniu życia towarzyskiego, budowaniu pasji, stymulowania ciekawości poznawczej, ale też dbania o zdrowie fizyczne i zrównoważoną dietę. Chodzi o to, by wskazać konkretne obszary wymagające zaopiekowania, bo zlekceważone – mogą stać się czynnikiem hamującym rozwój. A przecież chcemy zapobiegać marnowaniu kapitału ludzkiego. Osoby zdolne bywają redukowane do sfery poznawczej – wychodzi się z założenia, że skoro uczeń jest łebski, to sobie poradzi. Tymczasem w naszych profilach diagnostycznych widzimy osoby, które co do zasady nie radzą sobie dobrze i mają wiele uświadomionych bądź nieuświadomionych trudności.

[…]

– Jak w takim razie skutecznie rozpoznać ucznia zdolnego i pomóc mu rozwinąć talent?

– Najlepszą praktyką jest odniesienie się do modelu trójpierścieniowego Renzulliego.

Po pierwsze: ponadprzeciętny potencjał poznawczy. Trend w badaniach edukacyjnych odchodzi od fetyszyzowania IQ na rzecz profilu funkcjonalnego – zamiast jednego wskaźnika mierzymy różne procesy poznawcze (percepcję, uwagę, pamięć, myślenie, funkcje językowe) i przyglądamy się konfiguracji tych cech. Do takiej oceny funkcjonalnej służą bezpłatne narzędzia dostępne w polskim systemie psychologiczno-pedagogicznym, np. aplikacja KAPP opracowana przez zespół naukowców z IBE i Uniwersytetu SWPS.

Drugi aspekt to twórczość – jeden z kluczowych katalizatorów przeobrażania się zdolności w uzdolnienia. Rozumiemy przez to oryginalność myślenia, giętkość poznawczą, tolerancję ryzyka poznawczego i odwagę do wdrażania pomysłów. Do tego dochodzi otwartość na nowe problemy i naturalna zdolność do zadawania pytań i zadziwiania się światem.

Trzeci komponent to zaangażowanie zadaniowe, czyli między innymi ciężka praca. To aspekt bardzo niedoceniany przez nauczycieli, rodziców i samych uczniów. Panuje stereotyp, że osoba bardzo zdolna nie musi ciężko pracować. Tymczasem tam, gdzie pojawia się wybitność, ciężka praca jest po prostu niezbędna i jest elementem koniecznym do przejścia ze zdolności na poziom uzdolnień, a szczególnie talentu.

Za diagnozą w systemie powinno iść odpowiednie wsparcie. Obecnie gubimy ten ciąg dalszy – wydaje się papier w poradni psychologiczno-pedagogicznej (pokazujący np. ponadprzeciętny iloraz inteligencji), który trudno powiązać z planem działania i zasobami zewnętrznymi, a które mogłyby stanowić istotną pomoc dla samego dziecka, jak i jego rodziców i nauczycieli. Wyniki diagnostyczne powinny bowiem stanowić rodzaj rozwojowego GPS-u.

– Jak obecnie wygląda wsparcie dla uczniów zdolnych w polskim systemie edukacji?

– W Polsce dominuje narracja, że wspieramy uczniów z różnego rodzaju trudnościami rozwojowymi, nie pozostawiając miejsca na wspieranie osób zdolnych. Zgadzam się z tym, że za mało wspieramy osoby zdolne, ale absolutnie protestuję, że dzieje się tak dlatego, że pomagamy innym uczniom ze SPE (specjalne potrzeby edukacyjne). Tutaj nie może być mowy o podejściu albo-albo.

Gdyby zastanowić się nad metodyką wspierania osób zdolnych w Polsce, to choć istnieją programy lokalne (np. zDolny Ślązak, Zdolni z Pomorza), nie mamy centralnego systemu wspierania uczniów zdolnych. Są wydawane orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, zaburzeniami ze spektrum autyzmu, czy z tytułu niepełnosprawności sensorycznej. W systemie nie mamy natomiast orzeczenia wydawanego z tytułu posiadania ponadprzeciętnych uzdolnień. Pamiętajmy, że orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uruchamia dodatkowe środki finansowe na wsparcie.

Prawo oświatowe pozwala na indywidualny program lub tok nauki, ale korzysta z niego w zasadzie promil potrzebujących: ok. 6000 osób na wszystkich etapach edukacji w całej Polsce. Bardzo często jest to powiązane z kształceniem artystycznym – z indywidualnego toku kształcenia korzystają najczęściej osoby, które z racji konkursów muzycznych, czy przeglądów nie pojawiają się w szkole. Jeśli chodzi o uczniów z innego rodzaju uzdolnieniami, bardzo rzadko korzystają z takiego rozwiązania. Jedyny instrument wprost adresowany do osób zdolnych nie cieszy się zatem zbyt dużą popularnością, m.in. dlatego, że nie idzie za nim odpowiednie finansowanie. […]

W dalszej części wywiadu podjęto jeszcze takie tematy:

> Olimpiady nie mogą być uniwersalnym narzędziem dla wszystkich […]

> Szkoły powinny tworzyć przestrzeń uczenia się dla uczniów zdolnych z różnych klas  […]

Prof. Tomasz Knopik jest jednym z autorów monografii „Zdolności w rozwoju. Od kompleksowej diagnozy do programu zrównoważonego wspierania uczniów zdolnych”. Jest ona dostępna bezpłatnie na stronie Fundacji Oddziału PAN w Lublinie.

Cały tekst „Szkoły gubią potencjał zdolnych uczniów. Edukacja ma poważną lukę”  –  TUTAJ

Źródło: www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/