Dziś Światowy Dzień Nauczyciela (World Teachers’ Day) – międzynarodowe święto nauczycieli proklamowane przez UNESCO w 1994 roku. 5 października upamiętnia podpisanie w 1966 roku „Rekomendacji w sprawie statusu nauczyciela” UNESCO. Obchody podkreślają rolę nauczycieli, w zapewnieniu najwyższej jakości edukacji.

W Polsce dopiero od 1997 roku 5 października również obchodzony jest Światowy Dzień Nauczyciela, przez nauczycieli reprezentujących sektor nauki i szkolnictwa wyższego

Polskie oficjalne tłumaczenie tego dokumentu (wraz z późniejszą wersją dla nauczycieli akademickich z 1997 roku) udostępnia m.in. Polski Komitet ds. UNESCO. Ze względu na bardzo dużą objętość pełnego tekstu (obejmującego ponad 140 szczegółowych paragrafów), poniżej znajduje się oficjalne, usystematyzowane podsumowanie jego pełnej treści i kluczowych postanowień:

Główne obszary i struktura Rekomendacji z 1966 roku

1.Definicja i zakres stosowania (Scope)

Dokument odnosi się do wszystkich nauczycieli szkół publicznych i prywatnych na etapach od wychowania przedszkolnego, przez szkoły podstawowe, aż po szkoły średnie ogólnokształcące, techniczne i zawodowe.

Pojęcie „statusu” nauczyciela zdefiniowano jako jego pozycję społeczną, szacunek publiczny, a także ogół warunków pracy, wynagrodzenia oraz innych świadczeń materialnych.

2.Zasady przewodnie (Guiding Principles)

Nauczanie powinno być uznane za wolny zawód o charakterze użyteczności publicznej. Wymaga ono specjalistycznej wiedzy oraz unikalnych umiejętności pedagogicznych.

Rozwój edukacji zależy w najwyższym stopniu od kwalifikacji, talentu oraz ludzkich i pedagogicznych cech samych nauczycieli.

Wszyscy nauczyciele powinni cieszyć się brakiem dyskryminacji (ze względu na rasę, płeć, poglądy polityczne, religię czy pochodzenie) w dostępie do zawodu i warunkach pracy.

3.Cele edukacyjne i polityka szkolna

Państwa powinny gwarantować bezpłatną edukację i przeznaczać odpowiednią część budżetu narodowego na cele oświatowe.

Polityka edukacyjna kraju powinna być planowana przy ścisłym współudziale organizacji zrzeszających nauczycieli.

4.Kształcenie i przygotowanie do zawodu (Preparation for the Profession)

Minimalnym wymogiem do rozpoczęcia studiów pedagogicznych powinno być ukończenie szkoły średniej.

Państwo powinno zapewniać studentom kierunków nauczycielskich pomoc finansową (stypendia).

Program kształcenia musi obejmować zarówno przygotowanie merytoryczne (naukowe), jak i głębokie przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne.

Nauczyciele mają prawo i obowiązek do stałego doskonalenia zawodowego (dokształcania) w czasie trwania kariery.

5.Zatrudnienie, stabilizacja i warunki pracy (Employment & Conditions)

Stabilność zatrudnienia: Rekomendacja zaleca ochronę stażu pracy (tenure); zwolnienia lub kary dyscyplinarne mogą mieć miejsce wyłącznie na podstawie jasnych procedur prawnych, dających nauczycielowi prawo do obrony.

Warunki w klasie: Dokument nakazuje regulowanie liczby uczniów w klasie tak, aby nauczyciel mógł pracować z każdym dzieckiem indywidualnie.

Prawa socjalne: Zapewnienie specjalnej ochrony dla kobiet, w tym w pełni płatnych urlopów macierzyńskich oraz ochrony przed zwolnieniem z powodu ciąży.

Autonomia zawodowa: Nauczyciele powinni cieszyć się wolnością akademicką w doborze metod nauczania i podręczników, które najlepiej odpowiadają potrzebom uczniów.

6.Wynagrodzenia (Salaries)

Pensje nauczycieli powinny odzwierciedlać wagę ich funkcji społecznej.

Wynagrodzenie musi być konkurencyjne w stosunku do innych zawodów wymagających podobnych kwalifikacji, aby przyciągać do szkół najlepszych kandydatów.

Tabele płac i systemy podwyżek powinny być ustalane w drodze negocjacji zbiorowych między władzami oświatowymi a organizacjami związkowymi.

7.Zabezpieczenie społeczne (Social Security)

Nauczyciele muszą być objęci pełnym systemem ubezpieczeń społecznych, w tym: bezpłatną opieką medyczną, zasiłkami chorobowymi, świadczeniami rentowymi oraz godnymi emeryturami.

x           x           x

Polska, która jest członkiem UNESCO, ma obowiązek nie tylko oficjalnie obchodzić 5 października jako Światowy Dzień Nauczyciela, ale przede wszystkim uznawać zasady zawarte w „Rekomendacji w sprawie statusu nauczyciela”, jako podstawę do stanowienia prawa w obszarze oświaty.  [W.K.]