Dziś zamieszczam obszerne fragmenty (i link do pełnej wersji) tekstu Alicji Sablik-Maciejewskiej – ekspertki CEO, zaczerpniętego z bloga tej wiodącej organizacji pożytku publicznego, w którym jego autorka dzieli się swoim doświadczeniem i wskazówkami jak osiągać sukces edukacyjny w pracy z uczennicami i uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi:

 

 

Jak zatem w takim kontekście rozumieć sukces edukacyjny? Skoro każdy uczeń jest inny, czy powinniśmy oczekiwać od wszystkich takich samych osiągnięć? I jak prowadzić lekcje w sposób elastyczny, uwzględniający różnorodne potrzeby, a jednocześnie niewymagający przygotowywania osobnego planu dla każdego dziecka?

 

Rozmowa z Alicją Sablik-Maciejewską – ekspertką merytoryczną Centrum Edukacji Obywatelskiej w programie „Przyjazna szkoła. Dobrostan”. Prowadzi szkolenia, zajmuje się tematem edukacji, tworzeniem materiałów i projektowaniem programów szkoleniowych. Jest autorką publikacji z serii „Dobrostan, do dzieła!” pt. „Rozwiązywanie konfliktów i przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej”.

 

 

CEO: Jak rozumiesz specjalne potrzeby edukacyjne (SPE) uczniów i uczennic we współczesnej szkole?

 

Alicja Sablik-Maciejewska: Kiedy zaczynam o tym myśleć, w pierwszej kolejności przychodzą mi do głowy uczniowie i uczennice z zaburzeniami rozwoju i funkcjonowania, np. osoby z ADHD czy w spektrum autyzmu. Także uczniowie z dysleksją, dysgrafią albo różnymi rodzajami niepełnosprawności. To zapewne ta grupa, która ma orzeczenie lub opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej. Myślę jednak również o innych osobach, które niekoniecznie mają dokument potwierdzający ich dodatkowe potrzeby. Na przykład o tych zmagających się z depresją czy z doświadczeniem migracji, dla których wyzwaniem jest adaptacja do nowej kultury i rzeczywistości. No i o uczniach i uczennicach wyjątkowo uzdolnionych – oni również mają specjalne potrzeby edukacyjne.

 

Sporo tego. Wyobraź sobie, że masz w klasie Zosię i Janka z ADHD, Klarę z dysleksją, Igora, który trzy lata temu przyjechał z Ukrainy, i Julię, u której od dłuższego czasu zauważasz wyraźne obniżenie nastroju. Co robisz, żeby podczas jednej lekcji odpowiedzieć na tak różnorodne potrzeby uczniów i uczennic?

 

Na pewno nie przygotuję osobnego planu lekcji dla każdej z tych osób. To po prostu niemożliwe, ale też zupełnie nie o to chodzi.

 

To o co chodzi?

 

O to, żeby postarać się włączyć w lekcję wszystkich uczniów i uczennice: tych z ADHD, z dysleksją, mających trudności z adaptacją czy zmagających się z problemami emocjonalnymi. I uwaga – nie chodzi o to, żeby każde z tych dzieci uczestniczyło w zajęciach w taki sam sposób i na 100%. Bo czym właściwie jest to maksimum? Ja mogę je rozumieć inaczej niż Igor z Ukrainy czy Julia, która zmaga się z trudnościami emocjonalnymi. Dla niej pełne zaangażowanie może oznaczać po prostu słuchanie tego, co mówię, nawet jeśli podczas tej lekcji nie będzie w stanie pracować w grupie. […]

 

No dobrze, a co w takim razie z sukcesem edukacyjnym? Skąd mam wiedzieć, że uczennica z SPE, którą uczę, odnosi sukces?

 

Zacznijmy od tego, co rozumiesz przez sukces. Kiedy zamykam oczy i wyobrażam sobie sukces, widzę podium, medal na szyi, świadectwo z czerwonym paskiem, udział w olimpiadzie, trofea. Takie rzeczy. To jednak tradycyjne rozumienie sukcesu. Według koncepcji Lwa Wygotskiego sukces to indywidualny postęp konkretnego dziecka w procesie przyswajania materiału nauczania2. Nie polega więc na tym, że wszystkie uczennice i wszyscy uczniowie osiągają takie same wyniki. Sukces odnosi każda osoba, która stopniowo poszerza swoje możliwości, nabywa nowe umiejętności i staje się bardziej samodzielna w nauce. Warto też przywołać perspektywę psychologii humanistycznej. W tym ujęciu sukces nie ogranicza się do zewnętrznych osiągnięć, statusu społecznego czy wysokich wyników. Oznacza przede wszystkim realizowanie własnego potencjału, rozwijanie zdolności, kształtowanie samodzielności i odpowiedzialności, a także umiejętność budowania wartościowych relacji z innymi ludźmi. Dzieci często nie są świadome swoich zdolności i nie znają własnych mocnych stron.

 

Uważna, refleksyjna nauczycielka lub nauczyciel mogą pomóc im to dostrzec i docenić. Wrócę jeszcze do uczniów i uczennic z doświadczeniem migracji, którzy uczą się w polskich szkołach. Niektórzy mogą potrzebować większego wsparcia w adaptacji, stopniowym poznawaniu nowego środowiska i pokonywaniu barier językowych. Często na nowo budują poczucie przynależności i szukają swojego miejsca w grupie. W ich przypadku sukcesem może być już pierwsza odpowiedź po polsku, zadanie pytania, przełamanie obawy przed popełnieniem błędu czy nawiązanie relacji z rówieśnikami. Kluczowe jest stworzenie bezpiecznego środowiska, w którym błąd stanowi naturalną część procesu uczenia się czy w ogóle wdrażania się w strukturę klasy, a indywidualne doświadczenia i tożsamość kulturowa dziecka są uznawane i doceniane jako zasób całej społeczności szkolnej. […]

 

Dlaczego funkcje wykonawcze są tak ważne i czym właściwie są?

 

Można powiedzieć, że działają jak swoiste „centrum dowodzenia”. Odpowiadają za kontrolowanie i świadome kierowanie własnym zachowaniem, myśleniem oraz emocjami. Obejmują przede wszystkim pamięć roboczą, kontrolę hamowania (samokontrolę) i elastyczność poznawczą. Wszystkie te umiejętności mają fundamentalne znaczenie dla procesu uczenia się. W praktyce szkolnej funkcje wykonawcze wpływają m.in. na to, czy uczeń potrafi skupić uwagę na zadaniu, zaplanować i uporządkować kolejne kroki rozwiązywania problemu, powstrzymać się od impulsywnych reakcji, a także zmienić sposób myślenia, gdy dotychczasowa strategia okazuje się nieskuteczna.

 

Kiedy dziecko trafia do zróżnicowanego środowiska edukacyjnego, jego mózg wykonuje podwójną pracę. Nie tylko przyswaja nowy materiał, lecz także analizuje obowiązujące reguły, odczytuje sygnały społeczne i dostosowuje się do nowych sytuacji. Wymaga to intensywnego i ciągłego angażowania funkcji wykonawczych. Gdy są one przeciążone lub osłabione, zachowanie może być błędnie interpretowane jako przejaw braku chęci, złej woli czy złośliwości.

 

Rozumiem, że o wspieraniu funkcji wykonawczych warto pamiętać w pracy z każdym uczniem i każdą uczennicą?

 

Absolutnie tak. Nie jest przecież tak, że trudności z funkcjami wykonawczymi dotyczą wyłącznie osób z SPE. Wystarczy, że jesteśmy zestresowani, a już może to wpłynąć na to, jak długo potrafimy utrzymać uwagę. Dzieci z doświadczeniem migracji mogą odczuwać stres związany z adaptacją do nowego środowiska, co z kolei wpływa na ich koncentrację, samoregulację i inne umiejętności. Tymczasem możemy wprowadzać naprawdę proste rozwiązania. Pamięć roboczą wesprzemy na przykład przez dzielenie złożonych poleceń na pojedyncze kroki, stosowanie schematów i kart pomocniczych (tzw. ściągawek) czy zapisywanie najważniejszych informacji na tablicy (zawsze w tym samym miejscu).

 

Możemy również wspólnie z klasą ustalać jasne kryteria sukcesu (np. określić, co sprawi, że rozprawka będzie poprawnie napisana), wprowadzać przerwy na ruch (tzw. brain breaks), udostępniać uczniom narzędzia sensoryczne takie jak gniotki, a także dzielić złożone zadania na mniejsze etapy. Warto też z wyprzedzeniem sygnalizować zmiany i przejścia do kolejnych części lekcji, np. komunikatem: „za pięć minut kończymy pracę”.

 

Nie chodzi o rewolucyjne zmiany. Ważne aby te proste działania stały się stałym elementem lekcji. Dzięki temu wprowadzamy przewidywalność, a ta daje poczucie bezpieczeństwa – zarówno uczniom z SPE, osobom z doświadczeniem migracji, jak i wszystkim pozostałym osobom w klasie.

 

 

Cały tekst „Czym jest sukces w zróżnicowanej klasie?”  –  TUTAJ

 

 

 

Źródło: www.org.ceo.pl



Zostaw odpowiedź